Nỗ lực không mệt mỏi qua nhiều năm tháng, những thế hệ lãnh đạo và kỹ sư tư vấn TEDI đã vượt qua mọi khó khăn, tận dụng mọi cơ hội, chuẩn bị những điều kiện cần thiết về trình độ đội ngũ, tài chính và thiết bị, thuyết phục những người muốn ủng hộ cái mới - tất cả những gì cần phải làm đã được làm một cách tích cực nhất để cho ra đời cây cầu dây văng Rạch Miễu nối liền đôi bờ Tiền Giang và Bến Tre.
Tâm huyết
Ngắm nhìn cây cầu dây văng Rạch Miễu với trụ tháp cao kiêu hãnh vươn lên trên Tiền Giang hiền hoà những ngày cuối năm 2008 này, những người kỹ sư tư vấn ở Tổng công ty Tư vấn thiết kế GTVT không khỏi nhớ lại những ngày đầu gần 10 năm trước.
Tiền Giang là một trong 2 nhánh lớn của sông Cửu Long, nằm trong hệ thống vận tải quốc tế có nhịp thông thuyền lớn. Theo Hiệp định sông Mê Kông, tĩnh không thông thuyền tại phía bờ Mỹ Tho này yêu cầu đáp ứng cho 2 luồng tàu lớn qua lại. Một luồng cho tàu 1000 DWT, thông thuyền H x B=37,5 x 110m. Một luồng cho tàu 5.000 DWT, thông thuyền H x B = 30m x 220m.
Song, về đường bộ, sông Tiền cũng đồng thời là dòng nước ngăn cách, tạo cho Bến Tre thế ốc đảo, hạn chế việc giao lưu, phát triển kinh tế - xã hội của Bến Tre với các khu vực khác của Đồng bằng sông Cửu Long. Giao thông trên QL60 từ Kiên Giang đi các tỉnh Sóc Trăng, Cà Mau có chiều dài giảm được 80 km so với đi theo QL1A, nhưng phải qua phà Rạch Miễu, nên việc đi lại mất thêm khá nhiều thời gian chờ đợi phà.
Mảnh đất Bến Tre là nơi khởi nguồn của nhiều chiến công Cách mạng, là quê hương Đồng Khởi đầy tự hào đang cần được cả nước quan tâm. Nhận nhiệm vụ phá thế ốc đảo của Bến Tre, giúp Bến Tre và khu vực vươn lên phát triển kinh tế-xã hội, Bộ GTVT đã giao cho Tổng công ty Tư vấn thiết kế GTVT lập dự án kinh tế kỹ thuật xây dựng cầu Rạch Miễu.
Khó khăn vì tiền ít, sông rộng, cầu dài, nhịp thông thuyền lớn, yêu cầu kỹ thuật cao, khiến Bộ GTVT, Tổng công ty Tư vấn thiết kế GTVT lúc đó rất trăn trở. Song trước niềm vui lớn được lãnh đạo và nhân dân tỉnh Tiền Giang, Bến Tre, mà đặc biệt là được Đảng ủy, chính quyền và nhân dân tỉnh Bến Tre vô cùng tâm huyết và ủng hộ hết mình, Bộ GTVT đã quyết tâm chỉ đạo và giao nhiệm vụ cho TEDI xây dựng cầu lớn vượt sông tại đây.
Có một hình ảnh rất khó quên đối với những cán bộ tư vấn TEDI lúc đó khi đón đoàn Bộ GTVT do nguyên Thứ trưởng Phạm Quang Tuyến và Thứ trưởng Nguyễn Tấn Mẫn dẫn đầu tại phà Rạch Miễu, để họp tại UBND tỉnh Bến Tre về việc phê duyệt dự án nghiên cứu kỹ thuật cầu Rạch Miễu. Nguyên Thứ trưởng Phạm Quang Tuyến sau khi nhận bó hoa từ tay nguyên Chủ tịch UBND tỉnh Bến Tre Huỳnh Văn Be đã rất vui mừng trao lại cho đồng chí Tổng giám đốc TEDI cùng đồng chí Chủ nhiệm dự án cầu Rạch Miễu và nói: Sứ mệnh, sự nghiệp hoàn thành cầu Rạch Miễu là của các em, các em phải làm bằng được!
Mang niềm tin được gửi gắm, nỗi mong chờ của nhân dân, đảng bộ và chính quyền Bến Tre, Tiền Giang yêu quý, thời gian dù dài, khó khăn không ít, song những cán bộ, kỹ sư và công nhân TEDI luôn mang trong mình những tình cảm quý mến ấy để quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ.
Nỗ lực từ đầu
Khát vọng làm cầu dây văng ở Tổng công ty Tư vấn thiết kế GTVT đã hình thành từ lâu, nhưng ngày càng rõ nét từ cuối những năm 1990, khi việc ứng dụng công nghệ đúc hẫng bê tông dự ứng lực (BTDƯL) vào xây dựng các công trình cầu lớn được Tổng công ty đưa gần đến mức hoàn hảo sau các dự án cầu Hoàng Long, cầu Gianh, Tạ Khoa...
Ý tưởng đầu tư phát triển công nghệ cầu dây văng thông qua hợp tác với Tư vấn Smec và Maunsell của Australia làm cầu Mỹ Thuận, như đã từng tiến hành việc học công nghệ đúc hẫng của Tư vấn VSL Thụy Sỹ ở cầu Phú Lương, đã được đưa ra ở TEDI lúc đó. Song việc này không thực hiện được ngay ở cầu Mỹ Thuận. Nguyên do Chính phủ Australia viện trợ đến 60% kinh phí xây dựng cầu Mỹ Thuận, toàn bộ thiết kế phần cầu chính dây văng được Tư vấn Australia thực hiện từ trong nước, xong rồi mới chuyển sang Việt Nam để giữ bí quyết riêng. Duy nhất chỉ có một kỹ sư của TEDI được tham gia vào đoàn cán bộ Việt Nam sang học tập, tham gia vào thiết kế cầu Mỹ Thuận tại Australia. Thiết kế cầu lớn, đặc biệt là thiết kế cầu dây văng có nhiều lĩnh vực chuyên môn rất sâu, cần phải có cả một ê kíp mới có thể đảm đương được. Do đó, ý tưởng tự lực làm cầu dây văng nhịp lớn của các kỹ sư tư vấn Việt Nam bị chậm mất một nhịp.
Song những kỹ sư tâm huyết với cầu dây văng ở TEDI thì không chịu dừng lại. Tận dụng tất cả những cơ hội có được, lãnh đạo Tổng công ty quyết tâm đào tạo cho được một ê kíp hoàn hảo cho công tác thiết kế cầu dây văng. Nhiều dự án liên danh, liên kết hợp tác với tư vấn nước ngoài được ký kết: dự án xây dựng cầu Bính (Hải Phòng), cầu Kiền (QL10), cầu Bãi Cháy (Quảng Ninh), cầu Cần Thơ (tỉnh Cần Thơ)... Những kỹ sư cầu có trình độ cao ở TEDI được cử đi tham gia vào những dự án này với vai trò Đồng chủ nhiệm dự án, Tư vấn thiết kế, Tư vấn giám sát… đã tích lũy những kinh nghiệm thực tế bên cạnh việc nghiên cứu công nghệ cầu dây văng qua tài liệu, sách vở. Sau khi có ký kết về chuyển giao công nghệ cầu Mỹ Thuận, Tổng công ty đã cử những kỹ sư có năng lực nhất vào đoàn cán bộ học tập chuyển giao công nghệ. Cũng những kỹ sư cầu này được cử sang Trung Quốc đào tạo, học tập công tác thiết kế ở công trình thi công cầu Ngũ Hà Khẩu thời gian hàng tháng tại công trường…
Đến thời điểm cuối năm 1999, đầu 2000, lúc đó, cầu Đắk Rông cũ ở tỉnh Quảng Trị bị sự cố, TEDI tha thiết đề nghị Bộ GTVT giao cho thiết kế cầu Đắk Rông mới theo dạng cầu dây văng. Được sự ủng hộ của UBND tỉnh Quảng Trị, Bộ GTVT quyết định làm cầu dây văng Đắk Rông và TEDI được tin tưởng giao vai trò tư vấn thiết kế, giám sát thi công xây dựng..
Như vậy, các kỹ sư Việt Nam đã bắt đầu con đường chinh phục công nghệ cầu dây văng, như thế giới đã từng làm trước đó mấy chục năm, với khẩu độ nhịp ban đầu còn khiêm tốn ở Đắk Rông là gần 100m.
Tư vấn – Người thuyết phục
Năm 1998, dự án cầu Rạch Miễu đã bắt đầu được TEDI nghiên cứu, song gặp bế tắc do kinh phí đầu tư của địa phương hạn chế. Tính toán sơ bộ cho thấy, để xây dựng hoàn chỉnh cây cầu Rạch Miễu (nằm ở hạ lưu sông Tiền, ước chừng dài gấp đôi cầu Mỹ Thuận đang được xây dựng lúc đó) cần kinh phí khoảng 500 tỷ đồng, tương đương trên 50% GDP của toàn tỉnh Bến Tre. Còn khá nhiều người không tin rằng có thể xây dựng được cầu Rạch Miễu ngay cả đến khi Tư vấn báo cáo dự án lần đầu tiên tại Bến Tre, có sự tham gia của rất nhiều các Ban, Ngành. Ý kiến tích cực nhất cũng dừng ở đề xuất chỉ xây dựng cầu vượt nhánh phụ luồng sông Tiền phía Bến Tre kết hợp phà để phù hợp với tình hình ngân sách đầu tư lúc đó. Có ý kiến đề nghị là nên chuyển vị trí cầu ra xa thành phố Mỹ Tho để tránh ảnh hưởng đến quy hoạch của tỉnh. Điều này vừa làm tăng kinh phí dự án lên lớn hơn nữa, cũng có nghĩa là tính khả thi của dự án rất thấp.
Tuy nhiên, với sự chỉ đạo quyết tâm của Bộ GTVT lúc đó, Tổng công ty Tư vấn thiết kế GTVT vẫn vững vàng, tin tưởng, tìm mọi cách để tháo gỡ khó khăn. Nhóm thiết kế dự án được chỉ đạo tiếp tục khảo sát, thu thập số liệu, nghiên cứu dự án một cách tổng thể, phân tích rõ các vấn đề liên quan để chứng minh tính hiệu quả của dự án trên toàn diện các mặt kinh tế, xã hội, bảo vệ quan điểm nên xây dựng hoàn chỉnh công trình, đồng thời thuyết phục thành công để được chấp nhận vị trí cầu như tư vấn đã đề xuất.
Trong các văn bản quan trọng của dự án đã ghi: Tại vị trí này cầu Rạch Miễu nối liền Tiền Giang với Bến Tre tại vị trí xung yếu nhất của Quốc lộ 60 - tuyến đường huyết mạch của vùng duyên hải phía đông ĐBSCL, bắt đầu từ Quốc lộ 1A tại Trung Lương, qua Mỹ Tho, Bến Tre đi Trà Vinh, Sóc Trăng. Việc xây dựng cầu Rạch Miễu tại đây sẽ phá đi thế ốc đảo của Bến Tre và cùng với Quốc lộ 60 hình thành hành lang giao thông phía đông ĐBSCL.
Đầu năm 2000, việc xây dựng cầu Rạch Miễu bắt đầu được đặt vấn đề trở lại, bức thiết hơn trước, với xu thế đầu tư càng mạnh mẽ bằng nguồn vốn BOT. Bộ GTVT nhận thấy tính bức thiết của công trình đã báo cáo với Chính phủ, đề nghị cho phép đầu tư xây dựng công trình cầu Rạch Miễu bằng 3 nguồn vốn: ngân sách Trung ương + ngân sách địa phương + vốn của nhà đầu tư BOT với phần cầu chính có kết cấu nhịp dây văng và giao cho TEDI là Tư vấn thiết kế, giám sát thi công xây dựng dự án.
Được Chính phủ chấp thuận, ngày 30/4/2002, dự án đầu tư xây dựng cầu Rạch Miễu chính thức khởi công.
Công nghệ cầu dây văng là một công nghệ khó, lần đầu tiên được Tư vấn Việt Nam hoàn toàn đảm nhiệm khảo sát thiết kế ở một dự án vượt sông lớn có luồng vận tải quốc tế đi qua, do đó từ ngày khởi công cho đến suốt trong quá trình xây dựng công trình, không khỏi có nhiều lo lắng từ những cá nhân, những cơ quan có trách nhiệm và cả từ Chính phủ, về vấn đề đảm bảo kỹ thuật và chất lượng công trình. Song, bằng thực tế chất lượng công việc, TEDI, với tiêu chí “phải làm mới biết”, vừa củng cố thêm kinh nghiệm, vừa làm, vừa báo cáo những biện pháp kỹ thuật, chứng minh tính bền vững của chất lượng công trình, đã được lãnh đạo Bộ GTVT tin tưởng, thuyết phục các cơ quan chức năng và Nhà nước ủng hộ.
Hoàn toàn tin tưởng
Ngày 15/6/2004, Thủ tướng Chính phủ có Công văn số 818/CP-CN yêu cầu Bộ GTVT báo cáo về các biện pháp đảm bảo tính khả thi về kỹ thuật và chất lượng công trình cầu Rạch Miễu.
Hoàn toàn tin tưởng ở trình độ công nghệ và các giải pháp kỹ thuật của TEDI, Thứ trưởng Bộ GTVT Ngô Thịnh Đức báo cáo Thủ tướng như sau (Công văn số 3804/BGTVT- CGĐ, ngày 27/7/2004):
Về quy mô, dự án cầu Rạch Miễu - QL60 bao gồm các hạng mục chính sau:
Cầu số 1: Dài 1878,4m, bao gồm cầu chính dài 504m dạng cầu dây văng (nhịp lớn nhất dài 270m) và cầu dẫn hai bên dài 1374,4m dạng dầm giản đơn super T.
Cầu số 2: Dài 990,2m, bao gồm cầu chính dài 381,8m dạng cầu BTCTDƯL đúc hẫng cân bằng (nhịp lớn nhất dài 90m) và cầu dẫn hai bên dài 608,4m dạng dầm giản đơn super T.
Đường dẫn dài 5642m có tiêu chuẩn cấp 60. Trên phạm vi đường dẫn có hai cầu nhịp giản đơn.
Trong các hạng mục trên chỉ có phần nhịp dây văng của cầu số 1 là áp dụng công nghệ mới so với trình độ thiết kế, thi công trong nước. Các hạng mục còn lại (cầu đúc hẫng, cầu nhịp super T...) đều đã được các đơn vị thiết kế, thi công thực hiện phổ biến ở trong nước. Để đảm bảo chất lượng công trình, Bộ GTVT đã yêu cầu thực hiện các biện pháp sau:
Công tác thiết kế: Giao cho Tổng công ty Tư vấn thiết kế GTVT (TEDI) là đơn vị đã có kinh nghiệm thiết kế cầu dây văng qua các dự án cầu Mỹ Thuận (được đào tạo, chuyển giao), cầu Kiền - QL10, cầu Bãi Cháy (tham gia Liên danh thiết kế), cầu Đắk Rông (tự thiết kế), cầu Cần Thơ, cầu Bãi Cháy (thẩm tra thiết kế kỹ thuật). Ngoài ra, để kiểm tra độ ổn định khí động học của cầu, công tác thí nghiệm ổn định khí động học đã được tiến hành tại phòng thí nghiệm của trường Đại học Đồng Tế - Trung Quốc.
Công tác thẩm tra hồ sơ thiết kế: Bộ GTVT đã yêu cầu Ban quản lý dự án giao thông 9 ký hợp đồng thẩm tra với Công ty TDV (Áo). Đây là công ty có nhiều kinh nghiệm trong công tác thiết kế, thẩm tra, giám sát, sản xuất phần mềm tính toán.
Công tác thi công: Nhà thầu thi công phần cầu dây văng là Tổng công ty XDCTGT 1 là đơn vị đã có kinh nghiệm qua việc xây dựng các cầu dây văng Mỹ Thuận, cầu Bính, Bãi Cháy. Bên cạnh đó, việc thi công đúc hẫng dầm cầu dây văng là phương pháp các nhà thầu Việt Nam đã khá thành thạo.
Hỗ trợ trong công tác quản lý, thiết kế, giám sát thi công, khai thác: Trong đề cương chuyển giao công nghệ, Bộ GTVT đã yêu cầu thuê chuyên gia nước ngoài chuyển giao công nghệ, trợ giúp trong tất cả các khâu thực hiện dự án từ quản lý đến thiết kế, thi công, khai thác, ngoài ra còn cho phép mua một số thiết bị phục vụ đo đạc, kiểm tra trong quá trình lắp đặt dây văng và khai thác cầu.
“Với lý do nêu trên, việc xây dựng cầu Rạch Miễu là hoàn toàn khả thi và chất lượng của công trình là kiểm soát được…”.
Tập trung sức mạnh
Như vậy, từ cuối năm 2000, sau khi Bộ GTVT báo cáo Chính phủ và có ý kiến cho phép đầu tư xây dựng cầu Rạch Miễu, đến ngày hoàn thành dự án cuối năm 2008 này, dự án cầu Rạch Miễu là ưu tiên số 1 của Tổng công ty Tư vấn thiết kế GTVT.
Qua gần 10 năm, dự án được các đồng chí lãnh đạo qua các thời kỳ của Tổng công ty và Công ty CP Tư vấn thiết kế Cầu lớn - Hầm - Đơn vị Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới (đơn vị thành viên của Tổng Công ty), là những chuyên gia cầu đầu ngành trực tiếp chỉ đạo, điều hành như Nguyễn Ngọc Long, Nguyễn Xuân Giảng, Phạm Hữu Sơn, Lê Văn Ký. Các chủ nhiệm tổng thể và chủ nhiệm đồ án là các chuyên gia: Chu Ngọc Sủng, Đinh Quốc Kim, Bùi Hữu Hưởng, Nguyễn Thanh Hà... đã cùng tập thể cán bộ, kỹ sư, công nhân các phòng sản xuất của Tổng công ty và Công ty Cầu lớn - Hầm tập trung thời gian, công sức, trí tuệ cho dự án.
Do các yêu cầu cao trong công tác tư vấn giám sát dự án, Tổng công ty Tư vấn thiết kế GTVT đã thành lập Văn phòng Tư vấn giám sát tại công trường. Các anh Ngô Xuân Thình (Trưởng Tư vấn giám sát), Bùi Trần Long (Phó trưởng Tư vấn giám sát) cùng với nhiều anh em kỹ sư liên tục có mặt tại công trường, theo sát các diễn biến thi công, chỉ đạo kỹ thuật, hỗ trợ các đơn vị thi công trong công tác kiểm soát chất lượng, đặc biệt là công nghệ thi công phần cầu dây văng, tham mưu cho chủ đầu tư và nhà thầu trong công tác triển khai hiện trường, kịp thời tháo gỡ các khó khăn trong suốt quá trình triển khai, giám sát quyền tác giả, giám sát chất lượng và tiến độ thi công.
Đối với công tác quản lý chất lượng nội bộ, Tổng Công ty luôn coi trọng nhằm đảm bảo không để xảy ra các sai sót dù là nhỏ nhất trong quá trình thiết kế và xử lý hiện trường. Nhiều nội dung phức tạp như công tác tính toán, kiểm soát lực căng trong dây, độ võng thi công... Tổng Công ty đã giao cho các đơn vị mạnh về kết cấu như: Trung tâm Tin học, Văn phòng Dự án tính toán độc lập, KCS phản biện các số liệu đầu vào và kết quả ứng suất, biến dạng trong từng sơ đồ tải trọng, đồng thời luôn so sánh số liệu hiện trường và kết quả đo được để chuẩn xác các kết quả tính toán.
Xác định rõ mục tiêu chất lượng làm nên thành công của dự án, các hạng mục từ đơn giản đến phức tạp đều được các kỹ sư tư vấn tại văn phòng và ngoài hiện trường ý thức cao và thực hiện rất chặt chẽ. Các tài liệu đã được nghiên cứu kỹ lưỡng, mọi tính toán đều được kiểm tra, tất cả các tình huống đã được dự trù, thực hiện chặt chẽ các yêu cầu kỹ thuật với tính sáng tạo cao, cầu Rạch Miễu đã được hoàn thành với yêu cầu kỹ thuật hoàn hảo, chất lượng đảm bảo và tính thẩm mỹ cao.
Tri ân
Khát vọng kiến thiết quê hương chính là động lực mạnh mẽ để nhiều người Việt Nam dấn thân cùng những cây cầu lớn. Tổng Công ty Tư vấn thiết kế GTVT và những cán bộ, kỹ sư, chuyên gia, công nhân của mình tự hào vì luôn có mặt trong số đó.
Rồi đây, khắp mọi nẻo đường Tổ quốc thân yêu, trên những dòng sông lớn vùng Đồng bằng sông Cửu Long, Đồng bằng sông Hồng sẽ có thêm những cây cầu lớn hoàn toàn do người Việt Nam xây dựng ngày càng to lớn hơn, hoàn hảo hơn, đó hoàn toàn không phải là ước vọng viển vông, bởi chúng ta luôn có khát vọng và nỗ lực.
Thay mặt nhóm tác giả, Tổng Công ty Tư vấn thiết kế GTVT (TEDI) xin bày tỏ sự biết ơn sâu sắc đến Bộ GTVT đã tạo cơ hội và giúp đỡ chúng tôi được tiếp nhận và áp dụng thành công công nghệ mới.
Nhân dịp này, chúng tôi cũng xin chân thành cảm ơn sự hợp tác đầy hiệu quả trong suốt quá trình triển khai nghiên cứu và áp dụng công nghệ mới trong Dự án xây dựng cầu Rạch Miễu của các đồng nghiệp trong Tổng Công ty cũng như các Công ty Tư vấn (Viện Thiết kế cầu lớn Vũ Hán - Trung Quốc), Trường Đại học Đồng Tế - Trung Quốc, Công ty Tư vấn Halcrow - Anh), các đồng nghiệp đang công tác tại các dự án nước ngoài, các ý kiến đóng góp của chuyên gia nước ngoài trong suốt quá trình thực hiện dự án./.